Mustafa filminde, Atatürk’ün 16 Ocak 1923’te 9 gazeteciye ’yazılmamak’üzere açıkladığı görüşlerinde Kürtler’e ’muhtariyet’, yani özerklik vermek istediğinden bahsediyor. Filmdeki bu bölüm tarihçilerden tepki topladı. İşte iki uzmanın görüşü...
Onun politikasına uymazdı
Halil İnalcık (Tarihçi-Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi): Bu çok nazik bir konu. Her şeyden önce Atatürk’ün Kürtler’e muhtariyet verilmesiyle ilgili iddia edilen düşüncelerinin kaynağı irdelenmeli, gerçek mi değil mi ortaya çıkarılmalı. Ayrıca Atatürk’ün ’Kürtler’e muhtariyet’verilmesiyle ilgili sözleri Cumhuriyet’in ilanından 9 ay önce yaptığı söyleniyor. Unutulmamalı ki, Cumhuriyet’in ilanından sonra yeni Türkiye devleti kurulmuştur. Kürtler’e muhtariyet iddiası ise Atatürk’ün Doğu illeriyle ilgili izlediği politikaya uymamaktadır.
Öyle olsa Milli Devlet kurmazdı
Prof. Dr. Mehmet Saray (Atatürk Araştırmaları Merkezi eski Başkanı): Atatürk Araştırmaları Merkezi başkanlığını yaptığım dönemde Atatürk’ün ’Kürtler’e muhtariyet’verilmesi iddiasını içeren İzmit’teki konuşma metni benim de önüme geldi. Ama ben o bölüme hep kuşkuyla yaklaştım. Ama diyelim ki, Atatürk bunları söyledi. Bu konuşma Cumhuriyet’in ilanından önce, 1924 Anayasası hazırlanmadan önce yapıldı. Ve bu sözler sadece bir düşünceden ibaretti. Oysa Atatürk hem İsmet İnönü’ye hem de Celal Bayar’a Şark Raporları hazırlattı. Doğu Anadolu köylülerine toprak verilmesini emretti. Çıkan Kürt ayaklanmalarını bastırttı. Milli Devlet kurmak için yola çıkmıştı ve ulus devleti kurdu. Kürtler’e muhtariyet gibi bir düşüncesi olsaydı Milli Devlet’i tesis eder miydi? Niye bu düşüncesinden vazgeçsin?